Mở ra trước mắt du khách là một không gian bao la, mặt hồ rộng hơn 8.000 ha phẳng lặng như gương, soi bóng mây trời và những dãy núi đá vôi trập trùng. Vẻ đẹp hùng vĩ nhưng cũng đầy thơ mộng này đã mang lại cho nơi đây biệt danh “Vịnh Hạ Long trên cạn” giữa đại ngàn.
Để bắt đầu hành trình khám phá lòng hồ, du khách có thể thuê thuyền tại bến thủy Lâm Bình. Từ đây, thuyền sẽ rẽ sóng trên mặt nước trong xanh, đưa du khách đi qua những dãy núi đá vôi hùng vĩ, chiêm ngưỡng bức tranh sơn thủy hữu tình và cảm nhận nhịp sống yên ả của các bản làng ven hồ.
Bao quanh lòng hồ mênh mông là dãy núi Thượng Lâm trùng điệp, tựa những bức tường thành xanh ôm ấp thung lũng yên bình. Gắn liền với truyền thuyết 99 phượng hoàng tụ hội, nơi đây trở thành miền đất địa linh nhân kiệt giữa đại ngàn
Nổi bật giữa lòng hồ là Cọc Vài Phạ (Cọc buộc trâu trời), một tuyệt tác của thiên nhiên gắn liền với truyền thuyết về chàng Tài Ngào khổng lồ đã đắp đập ngăn lũ, giúp dân làng an cư. Cột đá sừng sững giữa non nước là biểu tượng cho ý chí và sức mạnh của người dân nơi đây.
Những ống kính điện thoại liên tục hướng về non nước Thượng Lâm, nơi từng góc nhìn đều trở thành một bức tranh sống động
Không chỉ ngắm cảnh, du khách còn được chứng kiến nhịp sống mưu sinh trên lòng hồ: những chuyến thuyền nhỏ lướt sóng, bà con chở hàng hóa và nông sản ven bến, những bao măng rừng, thúng cá hay bó tre nứa theo thuyền xuôi về chợ…
Người dân Thượng Lâm khéo léo khai thác nguồn nước trong lành, mát mẻ của lòng hồ để phát triển nghề nuôi cá lồng bè. Những loài cá đặc sản như cá bỗng, cá lăng được nuôi thả, đến năm 2025 đã hình thành gần 326 lồng nuôi, cung cấp sản lượng xấp xỉ 400 tấn mỗi năm.
Chính từ những lồng cá này, giấc mơ làm giàu của người dân Thượng Lâm dần trở thành hiện thực. Với doanh thu trên 40 tỷ đồng/năm, nghề nuôi cá lồng không chỉ giúp hàng trăm hộ gia đình thoát nghèo mà còn tạo dựng diện mạo nông thôn mới ngày càng khởi sắc, xuất hiện những “tỷ phú chân đất” giữa non xanh nước biếc.
Không xa danh thắng Thượng Lâm là thôn Nà Tông (xã Thượng Lâm), một bản làng cổ của người Tày nằm nép mình dưới chân 99 ngọn núi huyền thoại. Đây là điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, nơi du khách được hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ trọn vẹn qua nhiều thế hệ.
Những nếp nhà sàn truyền thống của người Tày ở đây đã được cải tạo thành những homestay ấm cúng, mang đến cho du khách không gian nghỉ dưỡng thanh bình. Bà Triệu Thị Xướng, chủ Homestay Hoàng Tuấn là người tiên phong khởi xướng mô hình này, truyền cảm hứng để cả bản cùng chung tay làm du lịch. Từ bước đi ban đầu ấy, đến nay thôn Nà Tông đã có 13 hộ gia đình tham gia phát triển homestay, góp phần làm thay đổi diện mạo quê hương.
Đến Nà Tông, du khách khó có thể bỏ lỡ trải nghiệm ẩm thực dân dã với những món đặc sản núi rừng đậm đà như cá hấp lá rừng, gà luộc chấm muối hạt, tôm rang, rau rừng… Tất cả hòa quyện cùng chén rượu ngô men lá nồng ấm, mang lại dư vị khó quên
Thượng Lâm cho thấy sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và bảo tồn văn hóa, thiên nhiên. Vẻ đẹp thơ mộng, lòng người chân tình và sức sống mới đang vươn lên mỗi ngày hứa hẹn biến nơi đây thành một trung tâm du lịch sinh thái và cộng đồng hàng đầu của tỉnh.
