Khi đồng hồ điểm giờ Tý, khu chợ bên nghĩa trang làng Ó (nay là làng Xuân Ổ, phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh) bắt đầu sáng đèn, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến tham dự.
Trước giờ mở cửa, đông đảo người dân và du khách đã có mặt từ rất sớm, tập trung quanh khu vực họp chợ để chờ đợi thời khắc khai phiên, háo hức tham gia phiên chợ Âm Dương với mong muốn “mua may, bán rủi”, cầu bình an và tài lộc cho năm mới.
Khác với những năm trước, khu vực cổng vào phiên chợ năm nay được bố trí lực lượng lính canh túc trực nghiêm ngặt từ sớm. Trong ánh đèn mờ giữa đêm, các lối ra vào đều được kiểm soát chặt chẽ, người dân tập trung phía ngoài chờ đợi trong không khí vừa háo hức vừa trang nghiêm. Chỉ đến đúng thời khắc khai phiên, cổng chợ mới chính thức được mở, dòng người mới lần lượt tiến vào bên trong để bắt đầu phiên chợ đặc biệt duy nhất trong năm.
Nhiều người tham gia phiên chợ phải dò dẫm từng bước trong bóng tối, bởi toàn bộ không gian chỉ được thắp sáng bằng đèn dầu và nến theo tục lệ xưa, hoàn toàn không sử dụng bất kỳ nguồn ánh sáng điện nào.
Ngay tại lối vào chợ, nhiều quầy hàng bày bán vàng mã, hương, gạo, muối, bật lửa… phục vụ sắm lễ hóa cho người đã khuất. Bên cạnh đó, các gian hàng còn cung ứng trầu têm cánh phượng, hoa quả, bỏng gạo và một số lễ vật truyền thống khác, đáp ứng nhu cầu “mua may, bán rủi” của người dân trong đêm họp chợ.
Từ khi phiên chợ Âm Dương được phục dựng trở lại đến nay, đã tròn 4 năm cô Bích (Xuân Ổ, Bắc Ninh) tham gia mở quầy tại đây. Cô cho biết, gian hàng của mình chủ yếu bán hương, vàng mã, muối, gạo và nhận viết sớ đầu năm, phục vụ người dân đến sắm lễ, cầu may trong đêm họp chợ.
Cô Bích bày tỏ niềm phấn khởi khi phiên chợ độc đáo được khôi phục, trở thành điểm hẹn văn hóa tâm linh mỗi dịp đầu xuân. Dù phiên chợ diễn ra vào ban đêm, ánh sáng hạn chế khiến việc buôn bán gặp nhiều khó khăn, song cô vẫn háo hức chờ đợi khoảnh khắc họp chợ – sự kiện chỉ diễn ra duy nhất một lần trong năm.
Tại phiên chợ, một trong những mặt hàng thu hút sự quan tâm đặc biệt của đông đảo người dân và du khách là gà đen – lễ vật được nhiều người lựa chọn để dâng cúng trong đêm họp chợ.
Anh Bảo (làng Xuân Ổ, phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh), một người tham gia phục vụ tại phiên chợ, cho biết theo quan niệm dân gian, nếu mua được gà đen tại chợ Âm Dương làng Ó trong đêm mùng 4 Tết sẽ gặp nhiều may mắn, bình an và hanh thông trong suốt năm mới. Vì vậy, dù phiên chợ diễn ra vào thời khắc nửa đêm, nhiều người dân vẫn kiên nhẫn chờ đợi, tìm mua bằng được “lộc chợ” đầu xuân với mong ước một năm thuận lợi, đủ đầy.
Đặc biệt, tại khu vực bán gà đen, mỗi người có nhu cầu mua đều phải cầm theo phiếu được phát trước đó và xếp hàng chờ đến lượt, nhằm đảm bảo trật tự và tránh tình trạng chen lấn trong thời điểm đông người.
Nhiều người có mặt từ sớm đã may mắn mua được gà đen – mặt hàng được xem là “lộc chợ” trong đêm khai phiên. Cô Nhẫn (xã Đào Xá, Bắc Ninh) cho biết, năm nào phiên chợ diễn ra cô cũng chủ động đến sớm để xếp hàng, vừa sắm lễ dâng cúng, vừa tìm mua gà đen với mong muốn đón may mắn, bình an cho gia đình trong năm mới.
Nhiều người dân tìm đến phiên chợ không chỉ với mục đích mua bán lấy may, mà còn để thực hiện các nghi thức tâm linh như dâng hương, hóa vàng và gửi gắm lễ vật tới người đã khuất. Trong không gian ánh nến, từng mâm lễ gồm vàng mã, hương hoa, gạo muối được chuẩn bị trang trọng, như một cách bày tỏ lòng thành kính, tưởng nhớ tổ tiên và người thân, đồng thời cầu mong sự phù hộ cho gia đình một năm mới bình an, thuận lợi.
Không gian phiên chợ được sắp đặt với nhiều chi tiết gợi liên tưởng đến hình ảnh “đường vào cõi âm”, nhằm tái hiện yếu tố huyền bí trong tín ngưỡng dân gian. Cách bài trí này góp phần tạo nên bầu không khí linh thiêng, trầm mặc, đan xen giữa thực và ảo trong đêm Mùng 4 Tết, thu hút đông đảo người dân và du khách tới trải nghiệm.
Việc tham gia chợ Âm Dương không chỉ dừng lại ở một hoạt động văn hóa dân gian, mà còn hàm chứa giá trị tinh thần sâu sắc. Đây được xem như dịp để người dân gửi gắm nỗi niềm, tưởng nhớ người đã khuất, đồng thời tìm kiếm sự an ủi, sẻ chia và cân bằng cảm xúc trong những ngày đầu năm mới.
Lê Tuấn Tâm
